Hoşgeldiniz  

Geyve Medya | 08 Mart 2017 | Alt Haberler, Geyve, Gündem, Manşet, Sür Manşet, Yaşam

GEYVE ELVAN BEY İMARETİ HAZİRESİNDE YER ALAN MEZAR TAŞLARININ ENVANTERİ

Elvanbey İmaretindeki mezar taşlarının envanteri çıkarıldı..

Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat fakültesi öğrencisi Sena Yavuz’un Geyve Elvanbey İmareti haziresinde yer alan mezar taşlarıyla alakalı tez araştırma yazısı Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat dergisinde yayınlandı.

İŞTE O ARAŞTIRMA;

Türk Sanatının, taş işçiliği açısından önemli eser gruplarından biri olan mezar taşları, Türk Sanat tarihi içerisinde incelendiğinde birçok alana ışık tutmaktadır.

Mezar taşları bir sanat eseri olma özellliğinin yanı sıra, kültürümüzün ve geleceğin tapusu olması özelliği ile incelenerek, koruma altına alınması gereken önemli tarihi belgelerdir. Bu amaçla Geyve Elvan bey İmareti’nin haziresinde yapılan incelemelerde, daha önceden yapılan araştırmalarda belirlenen taşlarla beraber yirmi bir adet mezar taşı tescillenmiştir. Bu taşların on dört adet erkek mezar taşı ,üç adet kadın mezar taşı ve iki adette kimliği tespit edileyen taşlar şeklinde belirlenmiştir.

Araştırma da mezar taşlarının, Türk kültüründeki yeri ve gelişme süreci değerlendirilmiştir. Bu süreç içerisinde taşlarının biçimsel gelişimi ve kültürel hayata etkileri ele alınmıştır.

Yapılan değerlendirmeler sonrasında, Osmanlı devletinin sosyal ve kültürel izlerinin Geyve ilçesindeki etkileri incelenerek, taşların bugünkü durumları ile geçmişteki durumları arasındaki biçimsel değişimler ortaya konulmuştur. Bu amaçla mezar taşlarının geçirdiği değişimler saptanarak eserlerin korunması için kısa bir değerlendirme yapılmıştır.

GİRİŞ

Türk sanatı içerisinde şekillenerek gelişen mezar geleneği ve mezar taşları, Osmanlı Dönemi’ne kadar farklı aşamalardan geçmiştir. Bu değişim her dönemde farklı biçim, üslup, malzeme özellikleri kazanarak ilerlemiştir. Bu süreci Anadolu Selçuklu Dönemi’nden başlayarak Osmanlı Dönemi sonuna kadar devam etmiştir. (Çal, 2003 s:245)
Erken Osmanlı Dönemi mezar taşları süsleme ve biçim açısından Selçuklu ve Beylikler Dönemi’nin etkisindedir. (Barışta, 2001 s:75)

Klasik ve Geç Dönem mezar taşları üslup özellikleri açısından Erken Dönem örneklerinden farklı gelişmiştir.
Türk sanatı içerisinde en zengin şeklini alan rumi bezemeleri özellikle Erken Osmanlı Dönem’inde kullanılarak devrin sonlarında ve Yükselme Dönem’inde klasik şeklini almıştır. (Demiriz, 1986 s:32)

Erken Osmanlı Dönem’i mezar taşlarında kullanılan üslup özellikleri daha çok bitkisel kompozisyonlar şeklinde yalın bir üslupta meydana getirilmiştir. Genellikle mermer malzemenin kullanıldığı örneklerde, enine gelişen lotus ve palmet dizisi ile enine gelişen rumi bezemeleri en yoğun süsleme kompozisyonlarıdır. (Demiriz, 1986 s:35)

Komposizyonlarda kullanılan bu özellikler ilerleyen dönemlerde, daha abartılı bir üslup olan Barok etkilerle birleşerek Geç Dönem süsleme özelliklerini meydana getirmiştir. Bu dönemde özellikle tarikat ve devlet görevlilerini belirten semboller ile belirli ailelerin fertlerine ait mezar taşları bunların ilk örnekleri olmuştur. (Çal, 1997 s:157)

Özellikle toplumun sosyal yönlerini yansıtan unsurlar, halk içerisinde farklı bir yere sahip olan, saray mensubu alimlerin, askerlerin ve yönetici devlet adamlarının kıyafetleri ve başlıkları mezar taşlarını biçimlendirmiştir.

Geyve Bölgesi gerek kültürel, gerek siyasi açıdan önemli bir bölge olarak gelişme göstermiştir. Elvan Bey İmareti de bu gelişimin önemli göstergelerinden biridir.

 Geyve Elvan Bey İmareti

Geyve Elvan Bey İmareti, Elvan Bey’in oğlu Sinan Bey adına yaptırılmıştır. Fakat yapının inşaası hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.

Elvan Bey’in kimliği hakkında kaynaklarda elde edilen bilgiler şunlardır.

‘’Elvan Bey, Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin oğlu Sultan Veled ‘in kızı Mutaharra Hatun’dan doğan, Germiyan Bey’i, Süleyman Şahın kızı, Devlet Hatun’u, Sultan Yıldırım Beyazıd’a gelin getiren atı yedekleyen, Çeşnigirci başı Paşacık Ağanın oğludur.

İmaret’in yapılışı ise Elvan Bey oğlu Sinan Bey tarafından 1451 senesine tarihlendirilmiştir.’’(Ayverdi, 1983 s:103)

Elvan Bey İmareti vaziyet planı ve genel görüş

Elvan Bey, Sultan Hüdavendiğar (Çelebi Sultan Mehmed), Sultan Murad Han, Sultan Mehmed Gazi Han, döneminde yaşamış ve bu hükümdarlar tarafından nişana lâyık görülen komutanlardandır. Kazandığı başarılardan dolayı kendisine bir köy vakf edilmiştir. Ölümünden sonra adına okutulmak ve İmarette sarf olunmak üzere Sultan Beyazıd Han, tarafından oğlu Sinan Bey’e nişan vakf edilmiştir. Sultan Süleyman Han dönemi kayıtlarında da yer alan bilgilere göre İmaretin tamiri için Hassa Mimarlar ocağı tarafından inceleme keşiflerinin yapıldığı ve tamirat için ikinci keşfinde yapılmasının emrolunduğu belirtilmektedir. Tamir kitabesinde H.1159 tarihi bulunan yapı, yapım tekniği ve mimari özellikleri açısından XIV.yy. ait özellikler yansıtmaktadır.(Ayverdi, 1966 s:275)

Fotoğraf 4:İmaretin planı (E.H.Ayverdi)

Yapı plan olarak zaviyeli mescid şeklindedir. Merkezi kubbe önünde kuzey-güney doğrultusunda uzanan daha küçük bir tavanlı çapraz tonozdan ve kubbeli iki yan mekandan oluşmaktadır. Minaresi yoktur. Merkez kubbesi kürevi şekildedir.

Yapıda iki kitabe yer almaktadır. Biri yapının dış çephesinde kuzey yönde 40×20 ölçülerinde nesih hatlı bir kitabedir. Kitabede’’ Himmet tamire ederse dua, Ruzi mahşerde şefaaat eder ana Mustafa, Vekaa itmanı tamir fi sene 1159/1746 ‘’yazısı vardır. Diğer kitabe ise mihrap üzerinde rakkamla H.1280/M.1869 yılı kayıtlıdır. Ancak bugün mihrap üzerinde yer alan kitabenin tarih kısmı bulunmamaktadır. (Ayverdi, 1966 s:276-277)

Fotoğraf 5: Kuzey duvarında yer alan tamir kitabesi

Fotoğraf 6:Tuğla tezyinatın kullanıldığı pencere örgüsü.

Elvan Bey İmaret’inin Haziresinde yer alan Osmanlı mezar taşları

Hazire yapının güneybatı köşesinde yer almaktadır. Geyve ilçesi içinden geçen Sakarya nehrinin taşması sonucunda imaretin zeminin çökmesi ile hazirede bazı yıpranmalar meydana gelmiştir.

E.H. Ayverdi’nin yapmış olduğu tespitlerde yapının haziresinde on adet mezar taşı belirlenmiştir. Bunlardan en erken tarihli olanı 465 R./M. 1478 tarihli Sinan Bey’in kabridir. Ancak aynı kaynakta, Sinan Bey’in kabrinin başka bir mezarlıkta yer aldığını ve Sakarya nehrinin taşması sonucunda bu hazireye getirildiğini ve Elvan Bey’inde şahidesinin o mezarlıkta olduğunu belirtmektedir. Bugün ise hazirede yirmi bir adet mezar taşı bulunmaktadır (Ayverdi, 1983 s:277-278)

Bu bilgiler ışığında hazirenin sel baskınları sonucunda hasara uğradığı ve taşların başka bir hazire ya da mezarlığa taşındığı ve tekrar geri getirildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle bugün hazirede bulunan taşların gerçek yerlerinde yer alıp almadıklarını konusunda kesin bir bilgi yoktur.

E. H. Ayverdi’nin tespit ettiği taşlar; Ebced Hatun(?), Mehmet Efendi (H.1177), Seyyid Hafız İbrahim (H.1181), Hafız Abdurrahman oğlu Hafız Seyyid Ahmed (H.1227), Dağıstani Abdülbaki Bin Abdülhalim (H.1230), Hatip El Hacı Ali efendi (H.1128), Molla Münipin Mahdumu Ahmed Efendidir. (H.1282) Kimliği ve tarihi tespit edilemeyen üç mezar taşı daha belirlenmiştir.

Fotoğraf 7-8: Geyve Elvan Bey İmareti Haziresi genel görünüş

Bugün yapılan tespitte hazirede yer alan mezar taşları;

Devecizade İbrahim Rüşdi Bin Hacı Şükrü’nün kerimesi Fatima Münciye (H.1291),

Ali Efendi (?),

Saliha Hatun (H.1181),

Şeyh Şerafeddin (H.1299),

Sinan Bey’in kızı Baht Hatun (?),

Mehmet Şafi (H. 1339),

Geyve Kaymakam’ının Oğlu (?)

Hamdi Efendinin oğlu Mehmet Efendi (H-? 15 zilhicce 30),

Saliha Fatma’nın oğlu Abdürrefi’nin zevcesi….(H.1321) ve iki tane kitabesi okunamayan toplam on bir adet daha mezar taşı tespit edilmiştir.

Hazirede toplam yirmi adet mezar taşları belirlenmiştir. Taşların özelliklerinin daha iyi anlaşılabilmesi için erkek, kadın ve kimliği tespit edilemeyen mezar taşları başlıkları altında incelenerek sunulmaktadır.

 Erkek Mezar Şahideleri

1. Ali Efendi (Katalog:1)

Hasarlı durumdadır. Başılık ve gövde kısımlarında kırıklar vardır. Dikdörtgen gövdelidir. Üç sıra halinde kitabesi dikdörtgen çerçeve içerisinde nesih hat ile yazılmıştır. Kitabesi oyma tekniği ile işlenmiş ve şahidenin alt kısmı kırık olduğundan tarihi tespit edilememiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 50cm- genişlik: 27cm et kalınlığı: 17cm
Kitabesi: Merhum ve Mağfur İla Rahmeti Ruhuna Fatiha Ali efendi
مرهوم و ماكفور ايلا راهمتي روهونا فاتيها آلى افانضش

2. Hacı Ali Efendi (Katalog:2)

Prizmal gövdeli dilimli fes üzerine örfi destarlı kavuk başlıklıdır. İnce ve dar bir prizmal gövde üzerine beş satır nesih hat ile yazılmış 1128/1715 kitabe bulunmaktadır.

Ölçüleri; yükseklik:132cm – genişlik: 15cm et kalınlığı:15cm/8cm
Kitabesi: Merhum Hatîb, el-Hâc Ali Efendi, ruhuna el-Fâtiha, sene 1128
مارحوم حآطىپال حآج آلى افانضىروحونآ ال
فآطىحآ صانا ۲۲۱۱

3. Hafız Abdurrahman oğlu Seyyid Hafız Ahmed(Katalog:3)

Dikdörtgen biçiminde levha gövdeli şahide Katibi kavuk başlıklıdır. Nesih hat ile yazılmış kitabe beş satırdır. Her satır dikdörtgen çerçeveler içerisine alınmıştır.

Ölçüleri; yükseklik: 81cm – genişlik:22,5cm etkalınlığı:12cm/7cm
Kitabesi: Gençliğine doymayan, muradına ermeyen, Hafız Abdurrahman oğlu Merhum Seyyid Hafız Ahmed, ruhu içun 1227
كانچلىكىنا ضويمآيآن مورآضىنآ ارمايانحآفىظ آبضوررآحمآنوكلو
مارحوم صاييىضحآفىظ آحماض روحىوچون ۲۱۱۱

4. Sinan Bey (Katalog:4/4a)

Şahidenin gövdesi dikdörtgen biçimli levha şeklindedir. Başlığı sivri kemer tepelikle sonlanmaktadır. Taşın ön yüzünde alınlık kısmında rumili bir bezeme yer alırken kitabe sülüs hat ile üç kare çerçeve içerisinde ön ve arka yüzde bulunmaktadır.

4a. Şahidenin ayak taşı sivri kemer tepelikli dikdörtgen gövdelidir. Taşın alınlık kısmında baş şahidesindeki bezemeler uygulanmıştır. Şahide ortadan kırık durumdadır. 883/1453 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 70cm – genişlik:40cm – et kalınlığı: 8cm
Kitabesi: Vekale ya zahire bi kabri …….., emrul bil ismi kent mesken, Adden nazılır, bimislü intihatül el, merhum ve magfur Sinan bek binti, Elvan bek vasilti şehri şaban el, muazzam sene silüs semanin ve şemaşemie 883

وكاله يا زاهيره بى كابرى……مرول بيل ايسمى كنت مسكن،
آددن نازيلير، بيميسلو اينتيهاتول ل، مرهوم وه ماكفور صينان بك
بينتي، الوان بك واسيلتى شهرى شابان ل، مواززام سنه سيلوس
سمانين وه شماشميه ۱۱

5. Şeyh Şeraffeddin (Katalog:5)

Yuvarlak kemerli dikdörtgen biçimli gövdeden meydana getirilmiştir. Orta kısmında ikiye ayrılmış olan şahidenin üzerinde sekiz sıra sülüs hat ile yazılmış kitabe yer almaktadır. Kitabeler silindir biçimli çerçeveler içerisinde verilmiş, orta kısımda yer alan kitabe bölümü ise bitkisel bezemeli bir çerçeve içerisinde yazılmıştır. 1299/1881 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 140cm – genişlik:34cm- et kalınlığı: 7cm
Kitabesi: Küllü men aleyhâ fân, Sekîne sa’idet bikevnihâ, şehidet Fî şehr-i, Zilkade…………….. Sakine binti Şeyh Şerefettin, ………………, …………… 1299/1881/1339 (1920-21)

كوللو من اليهآ فآن، صكينه سا’يدت بيكونيهآ، شهيدت في شهر-
ي، ظيلكاد…………….. صاكينه بينتى شيه شرفتتين،
۲۳۳۱/۲۱۱۲/۲۱۱۱ …………… ،………………

6. Mehmed Şafi (Katalog:6)

Yuvarlak kemerle sonlanan şahide dikdörtgen gövdelidir. Kitabe çerçevesiz bir şekilde şahidenin orta kısmına nesih hat ile kazıma tekniğinde işlenmiştir. Şahidenin arka yüzünde ise dikdörtgen bir çerçeve içerisinde bitkisel bir bezeme uygulanmıştır. 1339/1920 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 56cm – genişlik:33cm et kalınlığı: 8cm
Kitabesi: H-1339, Mehmet Şâfi
۲۳۳۱ ، مهمت شآفي

7. Seyyid Hafız İbrahim (Katalog:7)

Dikdörtgen gövdeli ve Katibi kavuk başlıklıdır. Gövde üzerinde dört sıra nesih hat ile yazılı kitabe yer alır. Kitabe dikdörtgen çerçeveler içerisinde verilmiştir. 1181/1767 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 85 cm – genişlik:20 cm- et kalınlığı: 12cm/8cm
Kitabesi: Gençliğine doymayan, Merhum ve mağfur, Es Seyyid Hafız İbrahim, Ruhî içun Fatihâ Sene 1181, Fî 8 C (Cemazievvel)
كنچليغينه دويمايان، مرهوم وه ماغفور، اس صيييد حافيز ىبراهيم،
روهي ايچون فاتيهآ صنه ۲۲۱۲ ، في ۱ ج )جمازيول )

8. Geyve Kaymakam’ının oğlu ? (Katalog:8)

Gövdesi dikdörtgen şeklindedir. Yuvarlak kemerle sonlanan taşın alt kısmı kırık olduğu için kimliği tam olarak belirlenememiştir. Kitabe çerçeveli bölümler içerisinde sülüs hat ile yazılmıştır. Kırık parçası bulunamadığı için tarihi tespit edilememiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 55cm – genişlik:30cm- et kalınlığı: 10cm
Kitabesi: Mevlidim İshaklu kazası, Karahisar Sancağı Gurbet illerde, doğup hasretiyle Gezmekteyken, Valideyinim agûşunda, nâz ile saklar iken…….., pederim kâîmmâkâm-ı, Geyve…………………iken………………Tâli’igûsetinde,……………………,ansızın…………………azlettiler…………………..…………….,Yoktu hiçbir nakit,…………………götürmek için, Celb-i harc-i râh içun İstambul’a gitti, İki sâbî bir garındaş berû bî para idim……………………………. hüzn-ü mihnette firâkıyla, elîm……günde ah.

كيو…………………يكن………………طآلي’يكوستيند،…
…………………،انسيزين…………………ازلتتيلر……
……………..…………….،يوكتو هيچبير

ناكيت،…………………كوتورمك ايچين، جلب ى هارج ى – –
رآه ايچون ىستامبول’ا كيتتي، ىكى سآبي بير كارينداش برو بي پارا
ايديم……………………………. هوزن و ميهنتته فيرآكييلا، –
ليم……كونده اه .

9. Şerafeddin Efendi (Katalog:9)

Gövdesi dikdörtgen biçimdedir. İki sıra kitabesi bulunan şahidenin kitabe satırları kare çerçeve içerisinde nesih hat ile yazılmıştır. Üst ve alt kısımları hasarlıdır. 1339/1920 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 26cm – genişlik:25cm- et kalınlığı: 8cm
Kitabesi: Şeyh Şerefeddin, 1339
شيه شرفددين، ۲۳۳۱

10. Hamdi Efendi’nin Oğlu Hacı Mehmed Efendi (Katalog:10)

Başlık ve üst gövdesi kırık durumdadır. Dikdörtgen biçimindeki gövdenin üst kısmında üç sıra kitabe bulunmaktadır. Kitabe satırları dikdörtgen biçimli çerçeveler içerisinde sülüs hat yazılmıştır. H.15 Zilhicce 30/ 15 Aralık olarak tarihlendirilmiştir. Ölçüleri; yükseklik: 57cm – genişlik:alt-14 üst-26 cm – et kalınlığı: 12cm/8cm
Kitabesi: …………………..Hamdi, Efendinin el Hâc Mehmed, Efendinin ruhuna el Fâtiha 15 Zilhicce 30
………………….. حامدي، افندينين ل حآج مهمد، افندينين
روهونا ل فآتيها ۲۱ ظيلهيججه ۳۳

11. Saliha Fatma’nın Kızı Ömer Abdürrefi’nin eşi Reşad (Katalog:11)

Gövdesi dikdörtgen biçimindedir. Dört sıra silindir biçimde olan çerçeve içerisinde sülüs hat ile yazılı kitabeler yer almaktadır. 1321/1902 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 26cm – genişlik:5cm – et kalınlığı: 10cm
Kitabesi: Kabrû’l-merhume el-edibe, es-Sâliha Fatma bint-i, Ömer Abdürrefî’ zevcesi, er Reşad sene 1321
كابرو’ل مرهومه ل ديب، س صآليها فاتما بينت ي، ومر – – – –
آبدوررفي’ زوجسي، ر رشاد سنه ۲۳۱۲

12. Mehmed Efendi (Katalog:12)

Gövdesi dikdörtgen biçiminde olan şahidenin üst kısmı ve başlığı kırık durumdadır. Mevcut kısımda beş sıra nesih hat ile yazılmış kitabe bulunmaktadır. Kitabenin satırları dikdörtgen çerçeveler içerisinde verilmiştir. 1177/1763 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 70cm – genişlik:25cm – et kalınlığı: 11cm/8cm
Kitabesi:……………, Merhum ve mağfûr, Diyarı gurbette, Vefat eden Mehmed Efendi, Rûhîçun, El Fatihâ, Sene 1177
:…………… ، مرهوم وه ماغفور، ضييارى كوربتت، وفات
دن موهاممد افندي، روهيچون، ال فاتيهآ، صنه ۲۲۱۱

13. Molla Mühip’in Oğlu Ahmed Efendi (Katalog:13)

Gövdesi dikdörtgen biçiminde olan şahidenin başlığı örfi destarlı kavuk başlık şeklindedir. Kitabe satırları beş sıra dikdörtgen çerçeve içerisinde nesih hat ile yazılmıştır. 1282/ 1865 yılına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 50cm – genişlik: alt 20cm-üst:27cm – et kalınlığı: 12cm/7cm
Kitabesi: Hüve’l Bâkî, Mollâ münibin mahdûmu, Merhûm Ahmed Efendinin, Ruhuna Fâtiha, Sene û Gurre 1282, (sene gurreŞaban)

حو’ل بآكي، موللآ مونيبين ماهدومو، مرهوم آهمد افندينين،
روهونا فآتيها، صنه و كورره ۲۱۱۱ ، )سنه كوررشابان )

14. Dağıstani Abdül Bari Bin Abdülhalim (Katalog:14)

Şahidenin gövdesi dikdörtgen biçimindedir. Destarlı kavuk başlıklıdır. Kitabe satırları dört satır halinde dikdörtgen çerçeve içerisinde nesih hat yazılmıştır. Başlangıç ve dua bölümleri dairesel çerçeveler içerisinde verilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 50cm – genişlik: alt 20cm-üst:27cm – et kalınlığı: 13cm/8cm
Kitabesi: Hüve’l – Bâki, Dâğistanî Abdül bârî, Bin Abdülhalîm, Efendinin ruhuna Fâtiha, Fî sene 3 Şevval 1230
حو’ل بآكي، ضآغيستاني آبدول بآري، بين آبدولهاليم، افندينين –
روهونا فآتيها، في سنه ۳ شوال ۲۱۳۳

B. Kadın Mezar Şahideleri

1. İbrahim Rüşdî Bin Hacı Şükrü’nün Kerimesi Fatma Münciye (Katalog:1)

Gövdesi dikdörtgen biçimli şahidenin başlık kısmı yuvarlak kemerle tamamlanmaktadır. Kitabesi nesih hat ile dikdörtgen çerçeveler içerisinde on altı satırdan meydana getirilmiştir. 1291/1873 yılına tarihlendirlmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 102cm – genişlik: alt:28cm – üst:31cm – et kalınlığı:12cm

Kitabesi: Allâhu Kadîm Alîm Mu’în,

Ben garîbim ah garındâş yıkma mezar taşımı ,

Yıkılırsa Hâk rızasîçûn dik bu taşımı,

Valideynimle bu garîbe her kim okursa Fâtiha,

Hak ona rahmetiyle bula hüsn-i hâtime,

İsm-î A’zâm hürmetiyle yâ İlâhe’l-âlemîn,

Efhâr-i âlem hürmetine rahmet et sen yâ Kerîm,

Fazl-ı lütfundan kerem kıl el-emân yâ Subhân,

Afv edip cürm-ü günâhın ebebeynimle benim,

Rûz-i mahşerde livây-ı hamdin altında bizi,

Rahmetinle haşr-u cem’et ya Gafûr ya Rahîm,

İşte kimsesiz…………….,

valideynim yok bu yerde ermem………………,

Ol…..zümresinde idhâl et sen yâ HalîmYoktur,

Ecdadımı bunda bir hayır………..,

Bencileyim varmı garîb ender garîb ender garîb,

Sabî ve şen yaşı yediye girerken âh hasr,

Fâtıma Münciye masum oldu bu yerde şehit 1291

آللآهو كاديم آليم مو’ين، بن كاريبيم اه كاريندآش ييكما مزار تاشيمى
، ييكيليرسا حآك ريزاسيچون ديك بو تاشيمي، واليدينيمله بو كاريبه
هر كيم اوكورسا فآتيها، حاك اونا راهمتييله بولا هوسن ى هآتيم، –

ىسم ي آ’زآم هورمتييله يآ ىلآه’ل آلمين، افهآر ى آلم هورمتينه – – –
راهمت ت سن يآ كريم، فازل ى لوتفوندان كرم كيل ل مآن يآ – –
صوبهآن، آفو ديپ جورم و كونآهين ببينيمله بنيم، روز ى ماهشرده – –
ليوآي ى هامدين التيندا بيزي، راهمتينله هاشر و جم’ت يا كافور يا – –
راهيم، ىشته كيمسسيز…………….،واليدينيم يوك بو يرده
رمم………………،ول…..زومرسينده ايدهآل ت سن يآ
حاليميوكتور، اجداديمى بوندا بير هايير………..،بنجيلييم وارمى
كاريب ندر كاريب ندر كاريب، صابي وه شن ياشى يدييه كيرركن
آه هاسر، فآتيما مونجييه ماسوم اولدو بو يرده شهيت ۲۱۱۲

2. Saliha Hatun (Katalog:2)

Başlığı ve üst kısmı kırık durumdadır. Gövdesi dikdörtgen biçimindedir. Kalan kısımlarında iki sıra kitabesi tespit edilmiştir. Kitabe Nesih hat ile yazılmıştır. 1181/1767 yıllarına tarihlendirilmiştir.

Ölçüleri; yükseklik: 59cm – genişlik: 24cm -et kalınlığı: 10cm/6cm
Kitabesi: Merhum, Sâlih ruhuna, el-Fâtiha 1181
– مرهوم، صآليه روهونا، ل فآتيهه ۲۲۱۲

3. Sinan Bey’in Kızı (Katalog:3/3a)

Gövdesi dikdörtgen biçimindeki şahidenin üst kısmı sivri kemerle sonlanmaktadır. Kitabe bölümü üçgen alınlıkla sonlanır. Çerçeveler içerisinde yatay satırlar halinde nesih hat ile yazılmıştır. Şahidenin alt kısmı kırık olduğundan tarihi tespit edilememiştir. Arka yüzünde ise dairesel bir çerçeve içerisinde de ayrı bir kitabe bulunmakta ve taşın Baht hatuna ait olduğu yazmaktadır.

3a. Şahidenin biçimde yapılmış üçgen başlıkla sonlanan ayak taşı mevcuttur.

Ölçüleri; yükseklik: 70cm – genişlik:40cm – et kalınlığı: 15cm
Kitabesi: ön yüz ; İntekâlet el-merhume, el-mağfure Baht hatun, Arka yüz: Binti Sinan Bey
ىنتكآلت ل مرهوم، ل ماغفوره باهت هاتون، – –
بينتى صينان بي

C. Kimliği tespit edilemeyen Mezar Şahideleri

Kimliği tespit edilemeyen mezar taşları başlığı altında ele alınan taşların başlık ve kitabe kısımlarının kırık ve hasarlı olmasından dolayı şahideler numaralandırarak sınıflandırılmıştır.

1. Kimliği belirlenemeyen 1 Nolu mezar taşı (Katalog:1)

Yuvarlak başlıkla sonlanan taşın alt kısmı tamamen kırık durumdadır. Kırık olmasından dolayı gövde biçimi, kitabenin tümü ve tarihi tespit edilememiştir. Kitabesi nesih hat ile yazılmıştır.

Ölçüler: Yükseklik: 18cm genişlik:23cm – et kalınlığı: 9cm/4cm
Kitabesi: Hüvel baki, Ömrüm tamam oldu , Bizden size selam olsun, Tuz etmek, yedüğüm dostlara ………………….
حول باكي، ومروم تامام اولدو ، بيزدن سيزه سلام اولسون، طوز
تمك، يدوغوم دوستلارا ………………….

2. Kimliği belirlenemeyen 2 Nolu mezar taşı (Katalog:2)

Şahidenin gövdesi dikdörtgen biçimdedir. Başlık kısmı örfi kavuktur. Alt kısmı ile başlık kısımının bazı bölümleri kırık durumdadır. Erkek mezar taşı olan şahidenin kitabesi tam olarak tespit edilemediğinden kime ait olduğu ve tarihi belirlenememiştir. Kitabesi nesih hat ile yazılmıştır.

Ölçüler: Yükseklik: 55cm – genişlik:27cm – et kalınlığı: 9cm/4cm

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Araştırma içerisinde belirlenen bilgiler sonucunda, Elvan Bey İmareti ve mezar taşlarının özellikleri hakkında kısa bir değerlendirilme yapılmıştır.

Geyve Elvan Bey İmaretinde yer alan taşların yapılmasında çeşitli etkiler bulunmaktadır. Bu etkiler Sakarya şehrinin Osmanlı Devletinin başkentine olan yakınlığı, göç yolları üzerinde bulunması ve bölgede yer alan devlet kurumlarının etkisiyle, bölgenin sosyal ve kültürel yapısını şeklinlendirmiştir. Bu şekilde oluşan kültürel yapı, taşların biçimsel ve üslup özelliklerini etkilemiştir.

Taşların yapıldığı dönem dikatte alındığında en erken tarihli olanı 883/1478-79 Sinan Bey’e ait taştır. En geç tarihlisi ise 1339/1920-21’ e tarihlenen Mehmet Şafi’ye ait mezar taşıdır.(Katalog:4/4a-7)

Hazirede yer alan yirmi bir adet mezar taşı biçimsel özelliklerine göre gruplandırılmıştır. Buna göre taşların tamamı başlıklı ve dikdörtgen gövdelidir. Sadece bir tanesi dikdörtgen gövdeli kare kesitli levha şeklinde meydana getirilmiştir.(Katalog:2)

Başlık özelliklerine göre dört şahide üçgen başlık (Katalog: 4/4a-1-2), altı şahide yuvarlak başlıkla sonlanmaktadır.(Katalog:6-7-9-1-2-1)

Altı örnekte ise kavuk başlık kullanılmış (Katalog:2-3-7-13-14-2), diğer dört mezar taşının başlığı ise kırık durumdadır. (Katalog:1-10-12-2)

İncelenen taşların yedi tanesi hasarlı diğerleri ise sağlamdır. Hazirede yer alan taşların hepsi kitabelidir. Kitabelerin dizilişi yatay ve diaogonal eksende uygulanmıştır. Kitabeler genel olarak taşların, gövde kısmında sülüs ve nesih hat ile yazılmıştır. İki örnekte ise kitabe taşın ön ve arka yüzünde uygulanmıştır. Bu taşların Sinan Bey’e ait olduğu düşünülmektedir. (Katalog:4/4a)
Fotoğraf 9-10: Sinan Bey’in baş ve ayak şahidesi

Hazirede yer alan mezar taşlarının tümünün süslemesinde, mezar taşlarının yüzeyi, zemin oyularak yapılmış ve kabartma özelliği kazandırılmıştır.

Süsleme, erkek ve kadın mezar taşları özelliklerine göre değerlendirilmiştir. Başlıklarda ve alınlık kısımlarında, yer alan süslemeler kadın mezar taşlarında daha çok alınlıklarda uygulanmıştır. Erkek mezar taşlarında ise başlık ve alınlıklarda uygulanan kompozisyonlar bazı örneklerde çerçeve şeklinde kitabe çevresinde, bazılarında ise ayak taşlarında kullanılmıştır.(Katalog:4/4a)

Kompozisyonlarda bitkisel motifler, rumiler ve dilimli yarım şemse şeklinde taçlandırılmış örnekler içinde bulunmaktadır. Bu bezemeler kabartma tekniğinde işlenmiştir. (Katalog:4/4a)

Kitabelerde elde edinilen bilgilerde ise çeşitli meslek gurblarına ait isimler olduğu görülmüş ve bunlar hatip, molla, hafız olarak belirlenmiştir. Bu ünvanlar bölgede bu ünvanı taşıyan kişilerin bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca bu özelliklere sahip kişilerin İmarette görev almış kişiler olabileceği düşünülmektedir. (Çoruhlu, 2008 s:1114-1115)
Haziredeki taşların geçirdiği değişiklikler değerlendirildiğinde bulunduğu yerlerin gerçek yeri olmadığı tespit edilmiştir.

Hazireler diğer şehir mezarlıklarına oranla daha bakımlı görünmektedirler; ancak Geyve Elvan Bey İmareti’nin haziresi gerek geçmişte yaşanan afetler sonucunda, gerekse ilçenin merkezinin yer değiştirmesi gibi çeşitli sebeplerden dolayı tahrip olmuştur. Bu gün ise haziredeki taşların bazıları kırık ve bazı bölümleri eksik şekilde günümüze ulaşmıştır.

Fotoğraf 11-12:Geyve Elvan Bey imareti haziresinde yer alan mezar taşları

Tarihsel ve sanatsal açıdan önemli özellikler taşıyan bu eserlerin korunması için ilgili çalışmaların yapılması alınması gerekmektedir. Önlemlerin alınmaması durumunda müzelerdeki örneklerin dışında gelecek nesillere aktarılacak eserler kalmayacaktır.

Sonuç olarak, Elvan Bey İmareti’nin haziresinde yer alan Osmanlı dönemine ait mezar taşlarının yansıttığı özellikler, korunmazlık nedeniyle tahrip olduğu ve kısmen yok oldukları belirlendi. Kalanların korunması temenni edilirken tarihi bir belge ve kaynak olan bu taşların gelecek kuşaklara aktarılması sağlanmalıdır.

KAYNAKÇA
ASLANAPA, Oktay, Türk Sanatına Giriş, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara 1982
AYVERDİ, H. Ekrem, ‘’Osmanlı Mimarisinin İlk Devri, Fetih Cemiyeti İstanbul Enstitüsü Yayınları,
AYVERDİ, H.Ekrem ’’Osmanlı Mimaris’inde Çelebi ve II.Sultan Murad Devri 806-855 (1451-1481)’’, Fetih Cemiyeti İstanbul Enstitüsü Yayınları, İstanbul 1983
BACQUE, J. Lous –LAQUER Hans Peter – ET Nıcolas Vatn ’’Tarihsel Kaynak Olarak Osmanlı Mezarlıkları’’ (Çeviri: Selahattin Dilidüzgün) Atatürk Kültür Merkezi Yayınları s: 45 Ankara, Ocak 1992
BARIŞTA, H.Örcün,‘’Göynük Akşemsettin Türbesi Haziresindeki MezarTaşları”, 19.Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1.Cilt, s:29, 28 Mayıs-1 Haziran Ankara 2001
ÇAL , Halit; “İstanbul Eyüp’teki Erkek Mezar Taşlarında Başlıklar”, Tarihi Kültürü ve Sanatıyla Eyüpsultan Sempozyumu III, s:32-38, 2-3 Mayıs, İstanbul 1997
ÇAL, Halit, ‘Kastamonu mezarları-Mezar Taşlarının Bugünki Durumu’, 2. Kastamonu Kültür Sempozyumu Bildirileri,18-20 Eylül 2003, Kastamonu Valiliği, Ankara 2005.
ÇEVİK, Mümin- GÜVEN Murat Ali, İbn-i Batuta, Büyük Dünya Seyahatnamesi, çeviri Üçdal Neşriyat, İstanbul 2004
ÇORUHLU, Tülin, ‘Sakarya’da Türk Devri Taşınır ve Taşınmaz Kültür Varlıkları’ , Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat Dergisi Yayınları, s:1113-1115, Sakarya 2008
DAĞLI Yücel – KAHRAMAN Seyit Ali, ‘’Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi, cilt II. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2008
DEMİRİZ Yıldız, Osmanlı Kitap Sanatında Naturalist Üslupta Çiçekler, İstanbul Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1986.
EYİCE, Semavi, “Mezarlıklarımız”, Türk Yurdu, Sayı:8 s:242, İstanbul, 1955
GEYVE Kaymakamlığı,’’Geyve Tapu Arşiv Kayıtları’’, Sakarya 2009
IŞIK Adem , Eskiçağ Tarihinde Sakarya Çevresi, Sakarya İli Tarihi, cilt:1, s:49-55, Sakarya 2005
S.YAVUZ SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (2012-II)
KUŞOĞLU, M.Zeki, Mezar taşlarında Hüve’l Baki, Renkler Matbağsı Yayınları, İstanbul 1984
NAMIK Cihan, ‘’Geyve ‘’, Değişim Yayınları, Sakarya 2008
ÜZMEN Ünsal, Kent Kent Türkiye Sakarya, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara 1970

KATALOG

 

 

3181 Kez Görüntülendi.
Yorumunuz
Konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir? Kişilere ve Kurumlara karşı saygı kurallarına uymayan yorumlar yayınlamayacaktır.

EN ÇOK OKUNAN HABERLER

© Geyvemedya.com 2011 - 2017 Tüm Hakları Saklıdır. Site içeriğinin kaynak ve link belirtilmeden yayınlanması yasaktır.
Reklamı Gizle
Reklamı Gizle